สรุปกฎหมายอัคคีภัยที่นายจ้างต้องรู้ — อบรมดับเพลิงขั้นต้น 40% และซ้อมอพยพหนีไฟปีละครั้ง

อัปเดตล่าสุด: มิถุนายน 2569 · เรียบเรียงจากตัวบทกฎหมายโดยตรง

สรุปสั้นที่สุด: สถานประกอบกิจการทุกแห่งที่มีลูกจ้าง ต้อง (1) ส่งลูกจ้าง ไม่น้อยกว่า 40% ของแต่ละหน่วยงานเข้าอบรมดับเพลิงขั้นต้น และ (2) จัดให้ลูกจ้างทุกคนฝึกซ้อมดับเพลิงและอพยพหนีไฟพร้อมกัน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง — ทั้งสองเรื่องต้องดำเนินการโดยผู้ที่ได้รับใบอนุญาตจาก กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน ฝ่าฝืนมีโทษทั้งจำทั้งปรับ

กฎหมายฉบับไหน บังคับใคร

กฎกระทรวง กำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 (ออกตาม พ.ร.บ. ความปลอดภัย อาชีวอนามัยฯ พ.ศ. 2554) ใช้บังคับกับสถานประกอบกิจการทุกแห่งที่มีลูกจ้าง ไม่ว่าจะเป็นโรงงาน คลังสินค้า สำนักงาน ร้านค้า หรืออาคารอื่นใดที่มีลูกจ้างทำงานอยู่ (ข้อ 1–2)

กรณีอาคารเดียวกันมีหลายบริษัท — นายจ้างทุกรายในอาคารมีหน้าที่ร่วมกันจัดระบบป้องกัน และแผนป้องกันและระงับอัคคีภัย (ข้อ 5) และเมื่อถึงเวลาซ้อม ลูกจ้างของทุกบริษัทในอาคารต้องซ้อมพร้อมกัน (ข้อ 30)

หน้าที่หลักของนายจ้าง แยกตามหมวด

ข้อ 27 — อบรมดับเพลิงขั้นต้น "ไม่น้อยกว่า 40%"

ตัวบทกำหนดว่า ให้นายจ้างจัดให้ลูกจ้างไม่น้อยกว่าร้อยละ 40 ของจำนวนลูกจ้างในแต่ละหน่วยงาน ของสถานประกอบกิจการ รับการฝึกอบรมการดับเพลิงขั้นต้น โดยให้ผู้ที่ได้รับใบอนุญาต จากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นผู้ดำเนินการฝึกอบรม

• นับ 40% ต่อหน่วยงาน (แผนก/ฝ่าย) ไม่ใช่ 40% ของทั้งบริษัท — ทุกแผนกต้องมีคนผ่านอบรมกระจายอยู่
• พนักงานเข้า-ออกระหว่างปี ควรเช็คสัดส่วนสม่ำเสมอและส่งอบรมเติมให้ครบ
• หลักสูตรมาตรฐาน 1 วัน: ทฤษฎี 3 ชั่วโมง + ฝึกดับไฟจริง 3 ชั่วโมง — ดูรายละเอียดหลักสูตรดับเพลิงขั้นต้นของเรา (฿2,000/ท่าน มีรอบทุกเดือน หรือจัด In-house ได้)

ข้อ 28–29 — ทีมระงับเหตุ และการซ้อมตามเส้นทางหนีไฟ

• สถานประกอบกิจการความเสี่ยงร้ายแรง/ปานกลาง ต้องมีกลุ่มปฏิบัติงานป้องกันและระงับอัคคีภัย และผู้อำนวยการระงับอัคคีภัยประจำตลอดเวลาที่ประกอบกิจการ (ข้อ 28)
• ผู้มีหน้าที่เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย ต้องผ่านอบรมการดับเพลิง การปฐมพยาบาล และการช่วยเหลือกรณีฉุกเฉินเพิ่มเติม (ข้อ 28 (2))
• การซ้อมอพยพต้องหนีไฟตามเส้นทางหนีไฟจริงที่จัดไว้ตามหมวด 2 (ข้อ 29)

ข้อ 30 — ซ้อมดับเพลิงและอพยพหนีไฟประจำปี (มีกำหนดเวลาราชการชัดเจน)

1. ลูกจ้างทุกคนต้องฝึกซ้อมดับเพลิงและฝึกซ้อมอพยพหนีไฟพร้อมกัน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
2. ลูกจ้างของนายจ้างทุกรายที่ทำงานในอาคารเดียวกัน ต้องซ้อมพร้อมกันในวันและเวลาเดียวกัน
3. ก่อนซ้อมไม่น้อยกว่า 30 วัน ต้องส่งแผนการฝึกซ้อมและรายละเอียดให้อธิบดี หรือผู้ซึ่งอธิบดีมอบหมายเห็นชอบก่อน
4. ถ้านายจ้างจัดซ้อมเองไม่ได้ ต้องให้ผู้ที่ได้รับใบอนุญาตจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นผู้ดำเนินการ
5. ซ้อมเสร็จต้องทำรายงานผลตามแบบที่อธิบดีกำหนด ยื่นภายใน 30 วันนับแต่วันซ้อมเสร็จ

ขั้นตอนราชการทั้งหมดนี้ (แผนล่วงหน้า 30 วัน + รายงานหลังซ้อม 30 วัน) คือจุดที่หลายองค์กรพลาดบ่อยที่สุด — บริการฝึกซ้อมของเราดูแลเอกสารให้ครบทั้งสองทาง

ฝ่าฝืนมีโทษอะไร

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามมาตรา 8 แห่ง พ.ร.บ. ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อม ในการทำงาน พ.ศ. 2554 — นายจ้างที่ไม่ปฏิบัติตามมีโทษตามมาตรา 53 คือ จำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

และที่แพงกว่าค่าปรับคือความเสียหายจริงเมื่อเกิดเพลิงไหม้โดยที่พนักงานไม่เคยซ้อม — การอบรมและซ้อมประจำปีคือการประกันชีวิตพนักงานและธุรกิจที่ถูกที่สุดแล้ว

เช็คลิสต์นายจ้าง ทำครบหรือยัง?

• ☐ ลูกจ้างผ่านอบรมดับเพลิงขั้นต้นครบ 40% ของทุกหน่วยงาน → จองรอบอบรม
• ☐ ซ้อมดับเพลิง–อพยพหนีไฟประจำปีของปีนี้ มีกำหนดการแล้ว (อย่าลืมเผื่อเวลายื่นแผน 30 วัน) → ขอใบเสนอราคา
• ☐ แผนป้องกันและระงับอัคคีภัย 6 ด้านพร้อมให้ตรวจ (ลูกจ้าง ≥10 คน)
• ☐ เส้นทางหนีไฟ ป้าย ไฟสำรอง สัญญาณแจ้งเหตุ และถังดับเพลิง พร้อมใช้งาน

เรียบเรียงจากกฎกระทรวง กำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 (ประกาศ ณ วันที่ 7 ธันวาคม 2555) และ พ.ร.บ. ความปลอดภัยฯ พ.ศ. 2554 · บทความนี้เป็นการสรุปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย สอบถามกรณีเฉพาะได้ที่ LINE @trainerinthai หรือโทร 02-328-2110